Hafrannsóknastofnun er vísindalegur ráðgjafi stjórnvalda og annarra hagaðila um sjálfbæra nýtingu auðlinda hafs og ferskvatns.
Ráðgjöf stofnunarinnar er einn af hornsteinum íslenskrar auðlindastjórnunar og byggir á traustum rannsóknum, langtímavöktun og markvissri gagnasöfnun.
Hún nær til fjölbreyttra viðfangsefna, þar á meðal fiskveiða, fiskeldis, verndar vistkerfa og annarra mála sem snúa að nýtingu og vernd náttúruauðlinda.
Veiðiráðgjöf
Veiðiráðgjöf Hafrannsóknastofnunar byggir á alþjóðlega viðurkenndum vísindalegum viðmiðum, varúðarnálgun og markmiðum um sjálfbæra nýtingu og hámarksafrakstur nytjastofna. Eftir því sem við á er ráðgjöfin unnin í nánu samstarfi við Alþjóðahafrannsóknaráðið (ICES).
Á árinu 2025 veitti stofnunin stjórnvöldum ráðgjöf um aflamark 34 nytjastofna, auk stofna sem ráðgjöf gildir um til lengri tíma en eins árs. Á sama tíma voru aflareglur fyrir ýsu og ufsa endurskoðaðar í samráði við stjórnvöld og hagaðila sem hluti af reglubundinni þróun fiskveiðistjórnunar. Þá voru stofnmatsaðferðir og forsendur ráðgjafar fyrir gulllax og blálöngu við Ísland og austur af Grænlandi uppfærðar og rýndar á vettvangi ICES.
Á sviði ferskvatns beinist ráðgjöfin einkum að sjálfbærri nýtingu fiskistofna og mati á áhrifum framkvæmda á lífríki vatna og vatnsfalla.
Ráðgjöf um sjókvíaeldi
Hafrannsóknastofnun veitir stjórnvöldum vísindalega ráðgjöf um burðarþol fjarða fyrir sjókvíaeldi. Markmið burðarþolsmats er að ákvarða þann hámarkslífmassa sem unnt er að ala á tilteknu hafsvæði án þess að vatnsgæði eða vistkerfi verði fyrir óásættanlegum áhrifum. Á árinu 2025 var hvorki gefið út nýtt burðarþolsmat né eldra endurskoðað.
Stofnunin gefur út áhættumat erfðablöndunar sem hefur það markmið að ágengni eldislaxa í ám fari ekki yfir 4%, til að koma í veg fyrir óafturkræf áhrif erfðablöndunar á villta laxastofna. Núgildandi burðarþolsmat gerir ráð fyrir allt að 144 þúsund tonna framleiðslu [EG1.1]en áhættumatið miðast við 106.500 tonn. Bæði burðarþolsmat og áhættumat eru svæðisbundin og taka mið af aðstæðum í einstökum fjörðum.
Á árinu var unnið að endurskoðun áhættumats erfðablöndunar. Drög að nýju mati voru send ráðgjafarnefnd um fiskeldi til umsagnar og óskað eftir tillögum eldisfyrirtækja um mögulegar mótvægisaðgerðir. Þar sem umsagnir bárust ekki fyrir árslok 2025 lauk vinnunni ekki á árinu. Tillögurnar bárust um mitt ár 2026 og verða teknar til efnislegrar meðferðar áður en endanleg ráðgjöf verður lögð fyrir ráðherra.
Áhættumatið var rýnt af sérfræðingum ICES. Í kjölfarið komu fram ábendingar um atriði sem betur mættu fara, meðal annars varðandi gagnasöfnun í smærri vatnakerfum, mat á óvissu og beitingu varúðarnálgunar.
Umsagnir
Hafrannsóknastofnun veitti alls 288 umsagnir árið 2025, þar af 220 lögbundnar. Umsagnir stofnunarinnar eru mikilvægur þáttur í undirbúningi stjórnvaldsákvarðana og snúa meðal annars að nýtingu náttúruauðlinda, skipulagsmálum og umhverfisvernd.
Endanleg ákvörðun er þó ávallt í höndum viðkomandi stjórnvalda eða leyfisveitenda.
Umsagnirnar vörðuðu meðal annars áhrif virkjana, efnistöku, vegagerðar og annarra framkvæmda á ár, vötn og hafsvæði, starfsemi sjókvíaeldis, rannsóknir erlendra aðila innan íslenskrar lögsögu og lagafrumvörp sem Alþingi óskaði umsagnar um.
Vernd í hafi
Vernd hafsvæða er eitt af áhersluverkefnum íslenskra stjórnvalda. Á árinu 2025 hófst undirbúningur vísindalegrar ráðgjafar um vernd hafsvæða í samræmi við markmið stjórnvalda um að vernda 30% lands og hafs fyrir árið 2030.
Sú vinna byggir meðal annars á þeim rannsókna- og kortlagningarverkefnum sem fjallað er um síðar í þessari ársskýrslu.
