Um Hafrannsóknastofnun

Þekking sem styður sjálfbæra nýtingu

Hafrannsóknastofnun er rannsókna- og ráðgjafarstofnun á sviði hafs og vatna. Stofnunin rannsakar lífríki, vistkerfi og umhverfi hafs og ferskvatns, veitir stjórnvöldum vísindalega ráðgjöf um sjálfbæra nýtingu og vernd auðlinda, miðlar þekkingu og gögnum til samfélagsins, styður nýsköpun og tækniþróun og tekur virkan þátt í innlendu og alþjóðlegu samstarfi á fagsviði sínu.

Starfsemi stofnunarinnar byggist á lögum nr. 112/2015 með síðari breytingum. Verkefnin eru fjölbreytt og spanna allt frá rannsóknum á nytjastofnum og vistkerfum til fiskeldis, hafsbotnskortlagningar, umhverfisvöktunar og þróunar nýrra rannsóknaraðferða.

Þekkingin sem verður til með þessari vinnu er grundvöllur ákvarðana um nýtingu auðlinda hafsins og ferskvatns, vernd vistkerfa og þróun atvinnugreina sem byggja afkomu sína á náttúruauðlindum landsins.

Starfsemin í þremur meginþáttum

Starfsemi Hafrannsóknastofnunar byggist á þremur meginstoðum sem saman mynda heildstæða þekkingarkeðju.

•  Rannsóknir

Rannsóknir skapa nýja þekkingu á lífríki og vistkerfum hafs og ferskvatns og leggja grunn að auknum skilningi á breytingum í náttúrunni. Með reglubundinni vöktun safnar stofnunin langtímagögnum sem gera kleift að fylgjast með þróun vistkerfa, meta ástand þeirra og greina breytingar yfir tíma.

• Ráðgjöf

Rannsóknir og vöktun eru grunnur þeirrar vísindalegu ráðgjafar sem stofnunin veitir stjórnvöldum um sjálfbæra nýtingu auðlinda og vernd vistkerfa.

• Miðlun

 Þekkingu, gögnum og niðurstöðum rannsókna er miðlað til stjórnvalda, atvinnulífs, vísindasamfélagsins og almennings með það að markmiði að efla upplýsta umræðu og auka aðgengi að vísindalegri þekkingu.

Hafrannsóknastofnun í tölum árið 2025

Starfsstöðvar og rannsóknaaðstaða

Höfuðstöðvar Hafrannsóknastofnunar eru í Hafnarfirði en starfsemi fer einnig fram á starfsstöðvum á Hvanneyri, Ísafirði, Hvammstanga, Akureyri, Neskaupsstað, Vestmannaeyjum, Selfossi og Grindavík. Dreifð starfsemi gerir stofnuninni kleift að byggja upp sérþekkingu sem nýtist við rannsóknir og vöktun hafs og ferskvatns um allt land.

 Til rannsókna á hafsvæðinu umhverfis Ísland rekur stofnunin tvö rannsóknaskip, Árna Friðriksson HF 200 og Þórunni Þórðardóttur HF 300. Skipin gegna lykilhlutverki við gagnasöfnun og rannsóknaleiðangra. Auk þess starfrækir stofnunin sérhæfðar rannsóknastofur og rannsóknaaðstöðu fyrir haf- og ferskvatnsrannsóknir, fiskeldi og rannsóknir á umhverfisbreytingum.

Skipulag

Hafrannsóknastofnun skiptist í fjögur rannsóknasvið og tvö stoðsvið undir stjórn forstjóra.

Rannsóknarsviðin sinna rannsóknum á hafi og ferskvatni, vistkerfum, nytjastofnum og fiskeldi. Stoðsviðin styðja starfsemina á sviði rekstrar, mannauðs, upplýsingatækni, fjármála og samskipta.

Breytingar á lagaumhverfi og yfirstjórn

Haustið 2025 ákvað atvinnuvegaráðherra að láta gera úttekt á rekstri Hafrannsóknastofnunar og ákvað jafnframt að auglýsa embætti forstjóra þegar skipunartíma þáverandi forstjóra lyki. Fráfarandi forstjóri kaus þá að ljúka störfum án tafar og var Eggert Benedikt Guðmundsson settur tímabundið sem forstjóri í hans stað.

Samhliða þessu hóf ráðuneytið vinnu við breytingar á lögum um Hafrannsóknastofnun og voru þær samþykktar vorið 2026. Breytingarnar fela meðal annars í sér aukna áherslu á langtímastefnumótun í rannsóknum og ráðgjöf, skýrari forgangsröðun verkefna og eflingu stjórnarhátta. Skipan og hlutverk ráðgjafarnefndar var endurskoðað með það að markmiði að efla samráð við hagaðila og styrkja stefnumótandi hlutverk nefndarinnar.

Einnig voru gerðar breytingar á hæfniskröfum til forstjóra í samræmi við þróun hjá öðrum opinberum stofnunum. Auk fagþekkingar er nú lögð ríkari áhersla á leiðtogahæfni, rekstrarlega ábyrgð og árangursstjórnun.

Við afgreiðslu frumvarpsins lagði Alþingi einnig áherslu á að ráðgjöf stofnunarinnar byggi á bestu fáanlegu vísindalegu þekkingu, að þróun árangursmælikvarða verði áfram efld og að aðgengi að rannsóknum og gögnum verði bætt. Þá var ítrekað mikilvægi áframhaldandi samstarfs við háskóla, rannsóknastofnanir og aðra hagaðila.

Lagabreytingarnar skapa traustari umgjörð um starfsemi Hafrannsóknastofnunar og styðja við áframhaldandi þróun hennar sem öflugrar rannsókna- og ráðgjafarstofnunar á sviði hafs og vatna.

Sameinuð þekking

Núverandi Hafrannsóknastofnun varð til árið 2016 við sameiningu Hafrannsóknastofnunar og Veiðimálastofnunar. Með sameiningunni varð til öflug rannsókna- og ráðgjafarstofnun sem sinnir heildstætt rannsóknum á hafi, ám og vötnum.

Starf stofnunarinnar byggir á áratugalangri þekkingarsöfnun, öflugri alþjóðlegri samvinnu og stöðugri þróun vísindalegra aðferða. Með rannsóknum, vöktun og ráðgjöf leggur Hafrannsóknastofnun sitt af mörkum til sjálfbærrar nýtingar auðlinda og dýpri skilnings á þeim vistkerfum sem íslenskt samfélag byggir afkomu sína á.